سنسور سرعت خودرو(سنسور کیلومتر) چیست و چگونه کار می‌کند؟

سنسورها شاید جزو قطعات اصلی موتور ماشین نباشن، اما نقش خیلی مهمی دارن. تا حالا به این فکر کردی که کیلومترشمار ماشینت چجوری کار میکنه؟ یا اینکه دنده‌های ماشین اتوماتیک چطور عوض میشن؟ اصلاً میدونی قدرت ترمز گرفتن ماشین چه ربطی به سرعتش داره؟ اینا سوالای مهمی هستن که برای جواب دادن بهشون باید با یکی از کلیدی‌ترین سنسورهای ماشین آشنا بشی. اسم این قطعه، سنسور سرعت ماشینه.

تو ماشین‌های امروزی معمولاً بیشتر از یه دونه سنسور سرعت نصب میشه و هر کدوم وظیفه خاص خودشون رو دارن. با ما تا آخرش باش تا هر چی رو که باید درباره این قطعه دیجیتالی بدونی، بررسی کنیم.

سنسور سرعت خودرو چیست؟

سنسور سرعت ماشین یا همون سنسور کیلومتر، یه قطعه‌ست که کاربردهای مختلفی داره. این قطعه الکترونیکی مستقیم با ایسیو یا همون کامپیوتر ماشین در ارتباطه. توی ماشین‌های امروزی، سنسور سرعت هم توی گیربکس نصب می‌شه و هم روی چرخ‌ها، ولی به هر حال وظیفه هر دوتاشون اندازه‌گیری سرعت ماشینه. اطلاعاتی که از اندازه‌گیری سرعت به دست میاد، به ایسیو فرستاده می‌شه. کامپیوتر ماشین هم با بررسی این اطلاعات، دستورهای لازم رو برای کار کردن درست سیستم‌های مختلف صادر می‌کنه. این موضوع خیلی روی عملکرد بهینه ماشین تأثیر داره.

خب، بیایید این رو یه جور دوستانه و ساده برات بگم. کارهای اصلی سنسور سرعت ماشین رو میشه اینطوری لیست کرد:

– سرعت ماشین رو اندازه می‌گیره و به کامپیوتر ماشین (ECU) می‌فرسته.
– توی ماشین‌های اتوماتیک کمک می‌کنه دنده‌ها به موقع عوض بشن.
– موقعی که گاز می‌دی، نمی‌ذاره ماشین بلرزه.
– دور موتور رو مخصوصاً توی سرعت‌های بالا ثابت نگه می‌داره.
– اطلاعات لازم رو برای عقربه سرعت‌سنج (همون کیلومترشمار عقربه‌ای) می‌فرسته.
– مسافتی که رفتی رو حساب می‌کنه و کیلومترشمار دیجیتال رو به‌روز می‌کنه.
– توی ماشین‌های جدید، موقع حرکت درب‌ها رو خودکار قفل می‌کنه.
– به سیستم کروز کنترل (همون ثابت نگه‌دارنده سرعت) کمک می‌کنه.
– توی سرعت‌های بالا، به ترمزها کمک می‌کنه بهتر عمل کنن.

انواع سنسور سرعت خودرو کدامند؟

انواع سنسور سرعت ماشین رو میشه گذاشت تو دو تا دسته‌ی اصلی که این‌ها هستند:

1. سنسور سرعت گیربکس

وقتی حرف از سنسور سرعت ماشین می‌زنیم، معمولاً منظورمون همون سنسوری‌ست که داخل گیربکس کار گذاشته شده. بیشتر خودروها یه سنسور گیربکس دارن که روی شافت خروجی گیربکس نصب می‌شه و به دیفرانسیل وصل می‌شه. به خاطر همین، این سنسور سرعت چرخش شافت خروجی گیربکس رو اندازه می‌گیره و اطلاعاتش رو می‌فرسته برای ایسیو.

بعضی ماشین‌ها دو تا سنسور سرعت دارن. یکی از این سنسورها نزدیک شافت خروجی جعبه دنده‌ست و اون یکی کنار شافت ورودی قرار می‌گیره. اینجوری سرعت چرخش شافت ورودی و خروجی گیربکس همزمان اندازه‌گیری می‌شه و اختلافشون به دست میاد. این عدد رو ایسیو می‌گیره و توی ماشین‌های اتوماتیک زودتر دستور می‌ده که دنده‌ها رو بر اساس افزایش یا کاهش سرعت تنظیم کنه. در نتیجه گشتاور ماشین بهینه می‌شه. این کار هم راندمان رو بالا می‌بره هم مصرف سوخت رو مدیریت می‌کنه.

2. سنسور سرعت چرخ‌ها

سنسور سرعت چرخ همون قطعهایه که میاد سرعت هرکدوم از چرخهای ماشین رو لحظه به لحظه اندازه میگیره. این سنسور رو میشه یه جورایی جزو سیستم ترمز ضد قفل یا همون ABS ماشین به حساب آورد. حتی خیلی از مکانیکا بهش میگن سنسور ABS. اگه سنسور قبلی تو کارایی و راندمان حرکت ماشین نقش داره، این یکی بیشتر جزو سیستمای ایمنی خودرو محسوب میشه. این سنسور معمولاً نزدیک روتورهای ترمز و کنار لاستیکهای ماشین قرار میگیره.

داده‌های مربوط به اندازه‌گیری سرعت دوران لاستیک‌ها از طریق این سنسور برای ماژول کنترل ABS ارسال می‌شود. همان‌طور که می‌دانید ترمز ABS باعث می‌شود تا هنگام ترمز‌گیری در سرعت‌های بالا لاستیک‌ها نلغزند و اصطلاحا جلوی قفل شدن چرخ‌ها را می‌گیرد. سیستم ترمز ABS برای انجام دقیق این وظیفه نیاز دارد تا سرعت چرخش لحظه‌ای چرخ‌ها را بداند. در این صورت می‌تواند دستور لازم برای اعمال فشار هیدرولیک مورد نیاز برای کاهش سرعت لاستیک‌ها را صادر کند.

معمولا در خودرهای جدید هر چرخ یک روتور دارد. به‌همین دلیل در مجموع چهار سنسور سرعت چرخ در این ماشین‌ها به‌کار می‌رود. در بعضی دیگر از ماشین‌ها، درام عقب وجود دارد. در این ماشین‌ها از سه سنسور سرعت استفاده می‌شود. به‌عبارت دیگر یکی از سنسورهای چرخ‌های عقب حذف می‌گردد. نکته مهم دیگری که باید توجه داشته باشید این است که اگر خودروی شما مجهز به سیستم کنترل کشش TCS است، این بخش نیز برای عملکرد صحیح با سنسور سرعت خودرو در ارتباط خواهد بود.

محل نصب سنسور سرعت خودرو

محل نصب سنسور سرعت ماشین بستگی به نوع خودرو و جعبه دنده‌اش داره، ولی معمولاً تو یکی از این سه جا قرار می‌گیره:

**نصب روی جعبه دنده (گیربکس)**
تو خیلی از ماشین‌های جدید، سنسور سرعت رو روی جعبه دنده نصب می‌کنن. این سنسور معمولاً نزدیک چرخ‌دنده‌های خروجی گیربکس یا همون قسمتی که قدرت رو منتقل می‌کنه، قرار داره. سنسور با اندازه‌گیری چرخش جعبه دنده، سرعت ماشین رو حساب می‌کنه و اطلاعاتش رو به ECU (همون واحد کنترل الکترونیکی ماشین) می‌فرسته. این سنسورها معمولاً از نوع مغناطیسی هستن و به صورت پالس، اطلاعات سرعت رو تولید می‌کنن.

**نصب روی جعبه دنده اتوماتیک یا ترانس‌اکسل**
تو ماشین‌هایی که جعبه دنده اتوماتیک دارن، سنسور سرعت ممکنه روی واحد کنترل گیربکس یا نزدیک ترانس‌اکسل (جایی که جعبه دنده به چرخ‌ها وصل می‌شه) نصب بشه. این سنسور اطلاعاتی درباره سرعت چرخش خروجی جعبه دنده می‌ده که به کنترل تعویض دنده‌ها و عملکرد بهتر ماشین کمک می‌کنه.

**نصب روی چرخ‌ها تو سیستم‌های ABS**
بعضی از ماشین‌ها، مخصوصاً اونایی که سیستم ترمز ضد قفل (ABS) دارن، از سنسورهایی استفاده می‌کنن که سرعت چرخ‌ها رو اندازه می‌گیرن. هر چند این سنسورها مستقیم برای اندازه‌گیری سرعت کل ماشین به کار نمیان، ولی اطلاعاتشون به سیستم ABS و ECU فرستاده می‌شه تا ترمزها و پایداری ماشین در بهترین حالت باشه.

سنسور سرعت خودرو چگونه کار می‌کند؟

خب، بد نیست یه نگاهی هم بندازیم ببینیم سنسور سرعت ماشین چجوری کار می‌کنه. سنسورهای سرعت رو با توجه به طرز کارشون میشه گذاشت تو دو تا دسته‌ی اصلی که حالا می‌خوایم هر کدوم رو یه کم واکاوی کنیم.

1. سنسور سرعت فعال (Active)

این سنسور برای کار کردن به یه منبع برق خارجی نیاز داره. این دستگاه یه سیگنال دیجیتال تولید می‌کنه. بعضی از این حسگرها یه مدار الکترونیکی دارن که توش یه میدان مغناطیسی هست و با استفاده از اون، اختلاف ولتاژ به وجود میاد. از طرف دیگه، یه سری سنسورها هم هستن که از اثر هال استفاده می‌کنن تا ولتاژ برق مورد نیازشون رو بسازن.

حتماً برات سوال شده که این سنسور چطور سیگنال‌های سرعت رو می‌فرسته به ایسیو؟ خب، این کار با تغییر ولتاژ الکتریکی همون سیگنال دیجیتال تولید شده انجام میشه. یعنی هرچی سرعت ماشین بیشتر بشه، ولتاژ سیگنالی که سنسور می‌سازه هم بیشتر میشه.

2. سنسور سرعت غیرفعال (Passive)

سنسور سرعت از نوع غیرفعال یا پسیو نیازی به برق خارجی نداره. کار این سنسورها اینطوریه که با القای مغناطیسی سیگنال تولید می‌کنن. وقتی شافت خروجی گیربکس می‌چرخه، توی سنسور یه میدان مغناطیسی ایجاد می‌شه. هر چی شافت تندتر بچرخه، میدان مغناطیسی قوی‌تری توی سنسور به وجود میاد.

سیگنال‌هایی که از سنسور پسیو خارج می‌شه از نوع متناوب (AC) هست. ایسیو ماشین از روی تغییر فرکانس این سیگنال‌ها می‌فهمه که سرعت ماشین زیاد شده یا کم. تجربه نشون داده که سنسورهای فعال نسبت به غیرفعال بهتر عمل می‌کنن، چون توی سرعت‌های پایین سیگنال‌های دقیق‌تری می‌فرستن.

دلایل خرابی سنسور سرعت ماشین چیست؟

خب، این سنسور سرعت ماشین هم مثل بقیه قطعات ممکنه یه روزی خراب بشه. البته این سنسورها از اون دسته قطعاتی نیستن که زود به زود باید عوضشون کنی. مگه اینکه اتفاق خاصی بیفته، مثلاً یه تصادف سنگین که به بدنه سنسور ضربه بزنه و کلاً از کار بندازدش.

یه دلیل دیگه برای خرابی این سنسور، کهنه شدن قطعات داخلیشه. این قضیه به مرور زمان پیش میاد. مخصوصاً اگه مدت طولانی توی جاهایی با آب و هوای بد رانندگی کنی، اون بخش‌های مغناطیسی سنسور زودتر فرسوده می‌شه. از اون طرف، نباید از خرابی ایسیو (همون کامپیوتر ماشین) غافل بشی. سنسور سرعت مستقیم با ایسیو در ارتباطه. هرچند خرابی ایسیو خیلی رایج نیست، اما اگه اتفاق بیفته، باعث می‌شه سنسورهای دیگه‌ای که بهش وصله هم آسیب ببینن.

یه چیز دیگه که می‌تونه باعث به هم ریختن کار سنسور سرعت بشه، مشکل توی سیم‌کشی و اتصالات بین سنسور و ایسیوئه. خوشبختانه این مشکلات سیم‌کشی خود سنسور رو خراب نمی‌کنن و نیازی نیست عوضش کنی. فقط کافیه سیم‌ها رو درست کنی یا عوضشون کنی تا همه چیز به حالت اول برگرده.

علائم خرابی سنسور سرعت خودرو کدامند؟

همون‌جوری که گفتیم، سنسور سرعت ماشین بعد از اینکه پارامترها رو اندازه گرفت، باید اطلاعات جمع‌آوری‌شده رو بده به ایسیو. بعد از اون، ایسیو با بررسی این داده‌ها، دستور لازم برای کار کردن درست هر بخش از ماشین رو صادر می‌کنه. اگه سنسور سرعت خراب بشه، این روند به هم می‌ریزه و موقع رانندگی کلی دردسر درست می‌کنه. مهم‌ترین نشونه‌های خرابی سنسور سرعت ماشین ایناست:

– دنده‌های گیربکس اتوماتیک وقتی سرعت کم یا زیاد می‌شه، دیرتر از وقتش عوض می‌شن.
– سرعت‌سنج ماشین از کار می‌افته یا اعداد غلط نشون می‌ده.
– کیلومترشمار ماشین خراب می‌شه.
– وقتی با سرعت بالا می‌ری، چراغ چک موتور هی روشن و خاموش می‌شه.
– سیستم کروز کنترل ماشین به مشکل می‌خوره.
– وقتی پا می‌ذاری رو گاز، ماشین لرزش عجیبی می‌گیره.
– قدرت ترمز گرفتن ماشین کم می‌شه.
– وقتی محکم ترمز می‌کنی، ماشین خاموش می‌شه.
– موتور ضعیف کار می‌کنه و در نتیجه بنزین ماشین بیشتر می‌خوره.

بعضی از این نشونه‌ها ممکنه به خاطر خرابی قطعات دیگه ماشین باشه. تشخیص نهایی رو باید یه تعمیرکار حرفه‌ای بده. راستش رو بخوای، چون سنسور سرعت چرخ‌ها توی کیفیت ترمز خیلی مهمه، به محض دیدن هرکدوم از این علائم، برو تعمیرگاه.

کلام پایانی

تو این مطلب، اول یه معرفی از انواع سنسور سرعت ماشین کردیم و بعد وظایف و نشانه‌های خرابیشون رو گفتیم. همونطور که دیدی، وقتی سنسور سرعت سالم باشه، هم سیستم انتقال قدرت درست کار می‌کنه هم ترمزها. این سنسورها جزو اون قطعات مصرفی نیستن که بشه یه تاریخ مشخص برای عوض کردنش تعیین کرد. به خاطر همینم باید به علائمی که گفتم حساستر باشی. اینجوری می‌تونی به موقع دست به کار بشی و سنسور رو عوض کنی.