همه چیز درباره پیمان ابراهیم؛ توافق تاریخی اسرائیل با امارات و بحرین

پیمان ابراهیم توافق صلح و عادی‌سازی روابط بین اسرائیل، امارات و بحرین در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ با میانجی‌گری آمریکا، همراه با جزئیات، اهداف، پیامدها و واکنش‌ها.

معرفی و تاریخچه

پیمان ابراهیم توافقی چندجانبه میان اسرائیل، امارات متحده عربی و بحرین است که در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ در کاخ سفید، واشینگتن، با میانجی‌گری ایالات متحده آمریکا و ریاست جمهوری دونالد ترامپ به امضا رسید. این مراسم با حضور بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، عبدالله بن زاید آل نهیان وزیر خارجه امارات، عبداللطیف بن راشد الزیانی وزیر خارجه بحرین و دونالد ترامپ برگزار شد. جرد کوشنر، مشاور ترامپ، و آوی برکوویتز، نماینده ویژه آمریکا در امور بین‌المللی، نقش کلیدی در پیشبرد مذاکرات داشتند.

ریشه نامگذاری

نام «پیمان ابراهیم» برگرفته از پیامبر ابراهیم(ع) است که در سنت‌های یهودی، مسیحی و اسلامی به عنوان جد مشترک یهودیان و عرب‌ها شناخته می‌شود. انتخاب این نام با هدف نمادین‌سازی وحدت و همگرایی میان ملل تحت لوای صلح انجام شد.

اهداف و انگیزه‌ها

در ظاهر، هدف این پیمان ایجاد صلح پایدار و عادی‌سازی روابط دیپلماتیک، اقتصادی و فرهنگی میان اسرائیل و کشورهای امضاکننده بود. با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند این توافق بیش از آنکه در راستای حل مشکلات منطقه‌ای باشد، جنبه نمایش سیاسی داشت و به عنوان بخشی از کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ برای انتخابات ۲۰۲۱ استفاده شد.

• ایجاد روابط رسمی دیپلماتیک و تبادل سفیر
• گسترش همکاری اقتصادی در زمینه‌هایی چون تجارت الماس، فناوری‌های نو مانند هوش مصنوعی و صنایع دفاعی
• افزایش نفوذ سیاسی و امنیتی اسرائیل در منطقه
• تعلیق موقت طرح الحاق بخش‌هایی از کرانه باختری

کشورهای پیوسته بعدی

پس از امارات و بحرین، سودان و مراکش نیز در دوره‌های بعد به پیمان ابراهیم پیوستند:

• سودان – توافق بر سر حذف نام این کشور از فهرست کشورهای حامی تروریسم آمریکا، در ازای پرداخت غرامت و آغاز روابط با اسرائیل.
• مراکش – دسامبر ۲۰۲۰ با توافق بر سر شناسایی رسمی حاکمیت مراکش بر صحرای غربی توسط آمریکا.

برنامه گسترش

گزارش‌های منتشر شده در جولای ۲۰۲۵ حاکی از آن بود که دولت دوم ترامپ قصد دارد کشورهای دیگری مانند عربستان سعودی، سوریه، لبنان و جمهوری آذربایجان را به پیمان ابراهیم اضافه کند. این اقدام با هدف تشکیل یک بلوک سیاسی-امنیتی گسترده علیه محور مخالفان اسرائیل در منطقه برنامه‌ریزی شده بود.

واکنش افکار عمومی عرب

با وجود تلاش‌های دیپلماتیک، بسیاری از مردم کشورهای عربی با این توافق مخالف بودند. نظرسنجی‌های انجام شده نشان می‌دهد:

• بر اساس نظرسنجی نیویورک تایمز در نوامبر ۲۰۲۲، اکثریت مردم عرب این توافق را نپذیرفته‌اند.
• نتایج مؤسسه واشینگتن (نوامبر-دسامبر ۲۰۲۳): ۷۶٪ از سعودی‌ها نظر منفی نسبت به پیمان دارند و ۹۶٪ موافق قطع روابط با اسرائیل‌اند.
• نظرسنجی جروزالم پست ۲۰۲۲: ۸۴٪ عرب‌های پاسخگو با عادی‌سازی مخالفند.

اسناد اصلی

در روز ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ سه سند مهم به امضا رسید:

1. بیانیه کلی پیمان ابراهیم
2. توافق‌نامه میان اسرائیل و امارات متحده عربی
3. توافق‌نامه میان بحرین و اسرائیل

همچنین در مورد سودان، توافقی جداگانه برای حذف آن از فهرست تروریسم آمریکا و آغاز روابط دیپلماتیک با اسرائیل تدوین شد.

اثرات اقتصادی و همکاری‌ها

یکی از نتایج مستقیم پیمان، گسترش همکاری‌های اقتصادی و امنیتی میان طرفین بود، از جمله:

• توسعه تجارت الماس
• همکاری در زمینه هوش مصنوعی
• پروژه‌های مشترک دفاعی و سایبری