تست کمپرس موتور چیست؟

تست کمپرس موتور یعنی چی؟ حتماً برات پیش اومده که رفتی تعمیرگاه و استاد مکانیک گفته کمپرس موتور ماشینت پایینتر از حد معموله یا باید تست بشه. تو این مطلب از بخش فنی-آموزشی مجله ۲۴، با ما باش تا بقیه اطلاعات درباره تست کمپرس موتور رو هم بهت بگیم.

کمپرس موتور چیست؟

در ابتدای مقاله بهتر است با کمپرس موتور آشنا شویم. موتورهای احتراقی جهت انجام صحیح وظیفه خود نیاز دارند تا هوا را به میزان کافی درون محفظه سیلندر فشرده یا کمپرس کنند تا از این طریق مخلوط سوخت و هوای فشرده‌شده در اثر جرقه یا گرما منفجر شود و انرژی لازم جهت چرخش میل‌لنگ و چرخ‌ها را فراهم آورد. فشرده کردن هوا درون سیلندر نیازمند آب‌بندی و عایق‌بندی کامل فضای میان پیستون با دیواره سیلندر، سوپاپ‌ها و سرسیلندر خواهد بود تا پیستون به بهترین وجه ممکن مخلوط سوخت و هوای درون سیلندر را فشرده و آماده انفجار کند.

خوب، بیا اینطوری بگم: اون فاصله‌ای که بین پیستون و دیواره سیلندر هست، توسط رینگ‌های کمپرس روی پیستون بسته می‌شه. واشر سرسیلندر هم کارش اینه که محل اتصال سیلندر و سرسیلندر رو خوب آب‌بندی کنه. سوپاپ‌ها هم روی سرسیلندر توسط سیت سوپاپ محکم می‌شند و درزها رو می‌گیرن. اگه هرکدوم از اینا خراب باشن، هوای فشرده شده از لابه‌لای درزها فرار می‌کنه و دیگه موتور اون قدرتی که باید رو نداره، یعنی کمپرس موتور می‌ره پایین.

علاوه بر اینکه موتور ضعیف می‌شه، یه سری نشونۀ دیگه هم هست که می‌فهمی کمپرس موتور افت کرده. مثلاً از درِ روغن موتور بخار بیشتری بیرون می‌زنه یا هوا وارد سیستم رادیاتور می‌شه. تو موارد بدتر، ممکنه موتور روغن بسوزونه، چون رینگ‌های کمپرس پیستون ساییده شدن و دیگه درست کار نمی‌کنن.

تست کمپرس موتور چیست؟

خب ببین، شرکت‌های سازنده معمولاً یه سری عدد می‌دن که می‌گن اینا فشار هوای استاندارد سیلندر موتور هست. این اعداد بسته به نوع و قدرت موتور فرق می‌کنه. مثلاً برای پراید، معمولاً می‌گن کمپرس سیلندر باید بین ۱۴۰ تا ۲۰۰ psi باشه.

حالا اگه کمپرس موتور از این مقدار کمتر بشه، موتور ضعف پیدا می‌کنه یا همون مشکلاتی که بالاتر گفتم براش پیش میاد. برای اینکه بفهمی کمپرس موتور چقدره، می‌تونی از دستگاه‌های کامپیوتری پیشرفته استفاده کنی، یا با یه فشارسنج دستی امتحانش کنی. روش دوم چون ارزون‌تره، بیشتر تعمیرگاه‌ها از همون فشارسنج دستی برای تشخیص کمپرس موتور استفاده می‌کنن.

شیوه کار به این صورت است که ابتدا شمع سیلندری که نیاز به فشارسنجی دارد، باز شده و فشارسنج به جای شمع بسته می‌شود. پس از آن لوله‌های ورودی هوای موتور باز می‌شود تا هوا بدون مانع مستقیما به درون موتور راه یابد. همچنین رله یا فیوز پمپ بنزین از جای خود خارج می‌شود تا اتومبیل پس از استارت خوردن روشن نشود.

در مرحله بعد یک نفر پشت فرمان نشسته و پدال‌های کلاچ و گاز را تا آخر می‌فشارد و استارت میزند. هم‌زمان فرد دیگر فشارسنج متصل به سیلندر را در دست دارد‌. پس از اینکه موتور برای مدتی استارت خورد و پیستون‌ها درون سیلندر بالا و پایین شدند، عقربه فشارسنج روی یک عدد ثابت خواهد شد. این عدد فشار کمپرس آن سیلندر را به اطلاع تعمیرکار می‌رساند. تست کمپرس تمامی سیلندرهای دیگر نیز به همین شیوه قابل انجام خواهد بود.

 پس از اتمام کار و ثبت فشار کمپرس هر یک از سیلندرها، می‌توان با مقایسه اعداد به‌دست‌آمده با مقادیر استاندارد اعلامی توسط کارخانه، از بروز ایراد در مجموعه سیلندر، پیستون و سایر موارد مطلع شد.

 گاهی اوقات نیز تعمیرکاران طی دو مرحله تست کمپرس را انجام می‌دهند که در مرحله دوم با اضافه کردن چند قطره روغن به درون سیلندر این فرایند انجام می‌پذیرد. اگر کمپرس موتور در مرحله دوم بیش از میزان ثبت‌شده مرحله اول باشد، این امر نشانه آن است که رینگ‌های موتور ضعیف‌تر از حد استاندارد هستند؛ چراکه به طور موقت روغن، درز رینگ با دیواره سیلندر را پر کرده و کمپرس موتور افزایش یافته است.

تست کمپرس موتور بدون دستگاه چیست؟

برای تست کمپرس موتور بدون دستگاه، یه سری راه‌های تجربی هست که می‌تونه به کارت بیاد. ولی یادت باشه که تست کمپرس واقعی معمولاً با یه دستگاه مخصوص انجام می‌شه. اگه دستگاه نداری، می‌تونی این کارها رو امتحان کنی:

گوش دادن به صداها

خوب، اول از همه مطمئن شو که موتور خاموشه و هیچ برقی به هیچ‌کجاش وصل نیست، یعنی باتری و اینا رو کامل قطع کن.

بعد، وقتی داری موتور رو با استارت یا با دست می‌چرخونی، به صداش خوب گوش بده. اگه کمپرس موتور سر جاش باشه، صدای پیستون‌ها یه جور یه‌نواخت و محکم میاد.

اما اگه صدا یهو قطع و وصل شد یا یه صدای عجیب و غریب شنیدی، معلومه که یه جای کمپرس موتور مشکل داره.

روش پمپاژ دست

اگر موتور رو با دست بچرخونی، می‌تونی با یه پیچ‌گوشتی یا یه ابزار مشابه، بفهمی که داخل سیلندر چقدر فشار هست. این فشار نشون‌دهنده‌ی کیفیت کمپرس موتوره. اگه فشار کم باشه، یعنی احتمالاً کمپرس موتور پایین اومده.

رنگ دود خروجی

اگه دودی که از اگزوز ماشین میاد، شک‌برانگیز باشه، می‌تونه نشون بده که کمپرس موتور یه مشکلی داره.

دود آبی معمولاً یعنی موتور داره روغن می‌سوزونه و تو سیلندرها یه خرابی هست.

دود سیاه هم یعنی سوخت درست نمی‌سوزه یا یه مشکلی تو سیستم احتراق وجود داره.

مقایسه فشار در هر سیلندر (روش دستی)

یک راه دیگه هم هست: از هر سیلندر یه شمع رو دربیار و بعد استارت بزن. بعد با دستت ببین که آیا فشار هوا از اون سیلندر به خوبی بیرون میاد یا نه. این روش شاید خیلی دقیق نباشه، ولی می‌تونه یه نشونه از وضعیت کمپرس بهت بده.

کمبود کمپرس موتور به چه معناست؟

خب، با توضیحاتی که توی بخش‌های قبلی دادیم، دیگه راحت می‌تونیم جواب این سوال رو پیدا کنیم. وقتی کمپرس موتور از حد معمول پایین‌تر میاد، معمولاً نشون‌دهنده اینه که یه جای کار می‌لنگه؛ مثلاً رینگ‌های کمپرس خراب شدن، دیواره سیلندر گشاد شده، واشر سرسیلندر سوخته یا سوپاپ‌های سرسیلندر درست آب‌بندی نمی‌کنن. حالا اگه کمپرس یه سیلندر خیلی پایین باشه یا به صفر برسه، به احتمال زیاد یک یا چند تا از سوپاپ‌ها گیر کردن و باز موندن.

ضمنا اگر دو سیلندر کنار هم دارای کمپرس یکسان باشند و در عین حال میزان آن پایین‌تر از حد استاندارد ارزیابی شود، سوختن واشر سرسیلندر محتمل خواهد بود؛ اما اگر میزان فشار هوای هر سیلندر به طور جداگانه پایین‌تر از رقم استاندارد باشد، آنگاه می‌توان به وجود ایراد در رینگ‌های کمپرس پیستون‌های این سیلندرها یا افزایش قطر داخلی سیلندر مذکور پی برد. همچنین ممکن است آب‌بندی سوپاپ‌ها نیز دچار ایراد باشد که درنتیجه هوای فشرده‌شده از سوپاپ سرسیلندر به بیرون هدایت می‌شود. در این صورت رفع ایراد کمپرس موتور چندان هزینه‌بر نخواهد بود و صرفا با آب‌بندی سوپاپ‌ها و سرویس سرسیلندر مشکل برطرف خواهد شد، اما اگر رینگ پیستون و دیواره سیلندر موتور نقص داشته باشد، آنگاه هزینه تعمیرات بسیار افزایش خواهد یافت.

رفع کمپرس بدون بازکردن موتور

خب، تو خیلی از مواقع، درست کردن کمپرس موتور بدون باز کردنش ممکن نیست؛ چون افت کمپرس معمولاً به خاطر کهنه شدن رینگ پیستون، خراب شدن سوپاپ‌ها یا آسیب دیدن واشر سرسیلندر پیش میاد. ولی اگه کمپرس پایین اومده باشه به خاطر جمع شدن دوده و رسوبات کربنی، گیر کردن رینگ‌ها یا کوک نبودن سوپاپ‌ها، میشه با کارهایی مثل تمیز کردن محفظه احتراق، استفاده از مکمل‌های مخصوص موتور یا تنظیم سوپاپ‌ها تا یه حدی مشکل رو حل کرد. پس نتیجه گرفتن از این راه‌ها بستگی به دلیل اصلی افت کمپرس داره و اگه قطعات داخلی خیلی خراب شده باشن، دیگه چاره‌ای جز تعمیر اساسی موتور نیست.

جمع بندی

خوب، بذار اینطور برات توضیح بدم: وقتی کمپرس از داخل سیلندر فرار کنه، می‌تونه باعث دردسرهای بزرگ‌تری توی موتور بشه؛ مثلاً ماشین افت توان پیدا می‌کنه، آب رادیاتور کم می‌شه و شلنگ‌هاش خراب می‌شن، روغن می‌سوزونه و آخرش هم موتور کلاً از کار می‌افته. پس اگه دیدی از درِ موتور بخارات روغن بیشتر از قبل میاد بیرون یا رادیاتورت هوا گرفته، زودتر برو تعمیرگاه و بذار یه تعمیرکار حرفه‌ای تست کمپرس موتور رو بگیره تا ببینه مشکل کجاست. اینجوری هم عیب موتور رو پیدا می‌کنی و هم جلوی هزینه‌های اضافی توی آینده رو می‌گیری.