اسبک موتور یا انگشتی ماشین چیست؟

اسبک خودرو یا انگشتی، یکی از حیاتی‌ترین قطعات در برخی موتورهای درون‌سوز مجهز به این قطعه محسوب می‌شود که عدم فعالیت صحیح آن، منجر به تنظیم ناصحیح موتور خودرو یا نقایص جدی‌تر خواهد شد‌. در این مقاله از سری مقالات فنی مجله خودروی سراسری 24، شما را با وظیفه اسبک خودرو (انگشتی) آشنا خواهیم کرد. هم‌چنین علائم خرابی اسبک خودرو را نیز به اطلاع شما مخاطبان گرامی خواهیم رساند. البته پیش از پرداختن به این موارد، نحوه عملکرد موتورهای درون‌سوز را به طور کلی توضیح خواهیم داد.موتورهای درون‌سوز چگونه کار می‌کنند؟

یک پیشرانه احتراقی، از بخش‌های مختلفی هم‌چون بلوک سیلندر، میل‌لنگ، یاتاقان‌ها، شاتون، پیستون و سرسیلندر تشکیل شده است. در این میان، سرسیلندر خود شامل قطعاتی هم‌چون سوپاپ، میل سوپاپ، انگشتی (در برخی موتورها) و تاپت یا تایپیت خواهد بود.خب، بذار اینطوری برات توضیح بدم. وقتی کلید استارت رو می‌چرخونی، فلایویلی که به میل‌لنگ وصله شروع می‌کنه به چرخیدن. این چرخش باعث می‌شه شاتون پیستون‌ها که به میل‌لنگ وصلن، توی سیلندر بالا و پایین برن. همون موقع، میل سوپاپ هم که معمولاً با زنجیر یا تسمه از میل‌لنگ نیرو می‌گیره، شروع می‌کنه به گردش و نیرو رو از طریق انگشتی یا استکانی به انتهای ساق سوپاپ‌ها می‌رسونه.

با این حساب و طبق محاسباتی که انجام شده، توی زمان‌های مشخصی سوپاپ‌های هوا باز می‌شن و هوای مورد نیاز موتور که توی راه با سوخت قاطی شده، وارد سیلندر می‌شه. توی این لحظه، پیستون پایین قرار داره و وقتی بالا میاد، این مخلوط هوا و سوخت رو حسابی متراکم می‌کنه. بعدش این ماده فشرده با جرقه شمع منفجر می‌شه و دوباره پیستون رو به سمت پایین هل می‌ده. توی مرحله بعد، سوپاپ دود باز می‌شه و وقتی پیستون دوباره بالا میاد، گازهای حاصل از احتراق از طریق اگزوز بیرون می‌رن. این چرخه مکش، تراکم، انفجار و تخلیه مدام توی موتور تکرار می‌شه و باعث می‌شه میل‌لنگ بچرخه. در نهایت، نیرویی که از چرخش میل‌لنگ به دست میاد، توسط گیربکس به چرخ‌ها منتقل می‌شه و ماشین راه می‌افته.

اسبک چیست؟

باشه، این متن رو برات یه جور دیگه و خودمونیتر مینویسم:

«اسبک ماشین» که بهش «انگشتی موتور»، «چکشک» یا «راکر آرم» هم میگن، یکی از اون قطعات مهم تو موتور ماشین‌های بنزینی و دیزلیه که توش سوخت می‌سوزه.

نقش اسبک موتور یا انگشتی در سرسیلندر

به طور خلاصه، باید گفت که انگشتی وظیفه انتقال نیروی میل بادامک به انتهای سوپاپ‌ها جهت بازشدن در زمان مقرر را برعهده دارد. البته در بسیاری از موتورهای امروزی، اسبک حذف شده است و به جای آن، بادامک‌های میل سوپاپ مستقیما نیروی خود را به استکان تایپیت روی سوپاپ وارد می‌کنند؛ اما به هر حال، هنوز هم در برخی موتورها، می‌توان وجود انگشتی را مشاهده کرد.

هم‌چنین در اکثر پیشرانه‌های جدیدتر، میل سوپاپ روی سرسیلندر واقع می‌شود و بادامک‌های آن به طور مستقیم، به انتهای انگشتی یا اسبک خودرو برخورد می‌کنند و بدین ترتیب، سوپاپ‌ها را باز و بسته خواهند کرد. در این نوع موتور، اسبک‌ها معمولاً توسط میل اسبک روی سرسیلندر ثابت می‌شوند؛ اما در پیشرانه‌های میل سوپاپ رو یا overhead camshaft، میل بادامک روی سرسیلندر حضور ندارد و در بلوک سیلندر جاسازی می‌شود؛ بنابراین، نیروی آن به‌واسطه میله‌های بلند به انتهای اسبک یا انگشتی خودرو منتقل می‌شود و سپس، به انتهای ساق سوپاپ می‌رسد.

خب، ببین دوست من، تنظیم کردن فاصله بین بادامک و ته ساق سوپاپ یا همون تایپیت و انگشتی، دو جور انجام می‌شه: یکی مدل مکانیکی که پیچ تنظیم داره و یکی هم مدل هیدرولیک روغنی. توی سیستم روغنی، این فاصله خودبه‌خود تنظیم می‌شه و موتور با صدای کمتر و نرم‌تری کار می‌کنه. اما توی مدل دستی، باید گاهی مکانیک با تجربه دستی بیاد و با فیلرگیری، فاصله انتهای اسبک تا بادامک رو درست کنه تا موتور کم‌صدا بشه و قدرت بیشتری داشته باشه.

بعضی سیستم‌ها هم از قطعاتی به اسم شیم استفاده می‌کنن که شبیه باتری ساعت مچی هستن و زیر استکان تایپیت قرار می‌گیرن. مثلاً موتور ۱۸۰۰ سی‌سی پژو ۴۰۵ از این شیم‌ها برای تنظیم فاصله بادامک تا ساق سوپاپ استفاده می‌کنه. پرایدهای قدیمی‌تر سیستم فیلرگیری دستی داشتن، ولی بیشتر موتورهای جدید تایپیت‌های روغنی دارن.

علائم خرابی اسبک

خب، طبق توضیحاتی که داده شد، معلومه که اگه اسبک ماشین خراب بشه، تنظیم باز و بسته شدن سوپاپ‌ها به هم می‌ریزه. در نتیجه، کل تنظیمات موتور از حالت عادی خارج میشه و می‌بینیم که موتور درست کار نمی‌کنه، یا به اصطلاح عامیانه، موتور “سه کار” می‌کنه. یکی دیگه از نشونه‌های این ایراد اینه که ماشین کشش نداره و ضعیف می‌شه.

از اونور، اگه سیستم اسبک یا همون انگشتی ماشین یهو کلاً از کار بیفته، دیگه موتور روشن نمیشه. چون هیچ سوخت یا هوایی وارد سیلندر نمیشه و فرآیند مکش و احتراق هم انجام نمی‌گیره. ولی اگه خرابی جزئی باشه و انگشتی‌ها یه کم مشکل داشته باشن، تنظیم فیلر سوپاپ‌ها به هم می‌خوره و موتور با صدای بیشتر و لرزش شدیدتر کار می‌کنه. اگه از سمت سرسیلندر صدای چک‌چک یا تق‌تق بیاد، اینم می‌تونه یه علامت دیگه از خرابی اسبک باشه.

علت صدای انگشتی موتور

علت صدای انگشتی موتور یا همون صدای تیک‌تیک و تق‌تق که از سرسیلندر میاد، معمولاً به خاطر یه مشکلی تو اسبک (همون انگشتی)، سوپاپ‌ها یا سیستم روغن‌کاریه.

– **تنظیم نبودن فاصله سوپاپ (فیلر یا لقی سوپاپ):** این شایع‌ترین دلیله. اگه فاصله زیاد یا کم باشه، قطعات به هم ضربه می‌زنن و صدا می‌دن، مخصوصاً وقتی موتور سرده.
– **ساییدگی یا خوردگی نوک اسبک (انگشتی):** نوک اسبک کچل یا گود میشه و یه لقی ایجاد می‌کنه که صدا می‌ده.
– **کمبود روغن یا فشار روغن پایین:** روغن کم باشه، روغن کثیف یا قدیمی باشه، مجاری روغن گرفته باشه یا پمپ روغن مشکل داشته باشه، همه اینا صدا درمیارن.
– **ساییدگی یا ترک خوردن خود اسبک:** اگه اسبک لق بشه، بشکنه یا بوش و پایه‌اش ساییده بشه، صدا می‌ده.
– **ساییدگی بادامک میل‌سوپاپ:** وقتی بادامک با اسبک یه‌جور ناهموار تماس بگیره، صدا تولید میشه.
– **روغن‌کاری ضعیف یا روغن بی‌کیفیت:** دیر عوض کردن روغن، استفاده از روغن نامناسب یا جرم گرفتن قطعات باعث میشه قطعات خشک کار کنن و صدا بدن.
– **گرمای بیش از حد موتور:** وقتی موتور داغ می‌کنه، قطعات ناهموار باز و بسته می‌شن و سایش زیاد میشه.
– **قطعات غیراستاندارد یا تنظیم اشتباه قبلی:** نصب قطعات بی‌کیفیت یا فیلرگیری غلط هم می‌تونه دلیل این صدا باشه.

جمع‌بندی

خب، بریم سراغ متن اصلی. اینو یه جوری برات بازنویسی می‌کنم که انگار داری با یه دوست قدیمی حرف می‌زنی:

خوب، طبق توضیحاتی که داده شد، باید بگم که اسبک ماشین نقش خیلی مهمی تو تنظیم موتور و کل ماجرای روشن شدن پیشرانه داره. البته همون‌طور که گفتم، الان خیلی از موتورها دیگه انگشتی ندارن و میل بادامک مستقیم با زدن به ته استکانی تایپیت، سوپاپ‌ها رو باز و بسته می‌کنه. به هر حال، تو موتورهایی که سیستم انگشتی دارن (مثل پرایدهای قدیمی)، باید هر چند وقت یه بار فیلرگیری دستی انجام بدی. توی مدل‌هایی که استکان تایپیت و اسبک هیدرولیک دارن (مثل تندر ۹۰) هم باید به موقع روغن رو عوض کنی. این کار باعث می‌شه این بخش مهم سرسیلندر همیشه درست تنظیم باشه و موتور ماشین با صدای کمتر و نرمی بیشتری کار کنه تا به بقیه قطعاتش هم آسیبی نرسه.
بیشتر بخوانید

از قفل شدن یا گیرپاژ موتور چه می‌دانید؟
لوازم یدکی مورد علاقه سارقان!
آشنایی با برخی اصطلاحات آیرودینامیک خودرو
دریفت‌کردن و آن‌چه باید درباره آن بدانید
آشنایی با انواع سقف خودرو
آشنایی با اجزای سیستم گازسوز خودرو