رادیاتور ماشین چیست و چه کاربری دارد + نکات نگهداری صحیح

رادیاتور ماشین یکی از کلیدی‌ترین قطعات فنی موتور محسوب می‌شه که اگه کوچیکترین مشکلی توش پیش بیاد، ممکنه موتور ماشین حسابی آسیب ببینه. توی این مطلب می‌خوایم هر چی که درباره رادیاتور خودرو و طرز کارش هست، به زبون ساده و خودمونی برات بگیم تا بیشتر با این بخش حساس ماشینت آشنا بشی.

رادیاتور ماشین چیست؟

راستش رو بخوام، رادیاتورها یه جورایی مثل یه مبدل حرارتی کار می‌کنن. یعنی مایعی که داغه از توش رد میشه و حسابی خنک میشه، بعدش دوباره برمی‌گرده توی سیستم خنک‌کننده موتور یا هر چیزی که دماش زیادی بالا رفته.

رادیاتور ماشین معمولاً از یه سری لوله‌های آب‌گذر، پره‌های خنک‌کننده، یه مخزن برای ورود آب، یه مخزن برای خروج آب، یه جای مخصوص برای هواگیری و یه درپوش تشکیل شده.

رادیاتور خودرو چگونه کار می‌کند؟

خب، این مجموعه رو با دو تا لوله، یکی ورودی و یکی خروجی، به موتور وصل می‌کنن و بعدش داخلش رو با یه مایع خنک‌کننده که ترکیبی از آب و ضدیخ هست پر می‌کنن. وقتی ماشین روشن می‌شه، واترپمپ شروع می‌کنه به مکیدن این مایع خنک‌کننده و اون رو از مخزن خروجی رادیاتور می‌کشه می‌بره توی مجاری‌ای که داخل بدنه موتور تعبیه شده. اولش این مایع پشت ترموستات جمع می‌شه تا دماش برسه به یه حد معمولی، حدود ۸۳ تا ۹۰ درجه. بعد از اون، شیر ترموستات خودبه‌خود باز می‌شه و راه رو برای رفتن آب به سمت رادیاتور باز می‌کنه. آب هم به خاطر مکش و فشاری که واترپمپ ایجاد کرده، با فشار خوبی از طریق شلنگ‌ها و لوله‌هایی که به هم وصل هستند، می‌ره توی مخزن ورودی رادیاتور.

همون‌طور که گفتم، توی بخش مشبک رادیاتور که معمولاً از مس یا آلومینیوم ساخته می‌شه، یه سری مجاری و لوله برای عبور آب گذاشتن. این لوله‌ها رو معمولاً صاف و باریک درست می‌کنن تا رادیاتور جاگیر نباشه و گرمای آب بهتر به پره‌هایی که به این لوله‌ها وصله منتقل بشه. آب داغ می‌ره توی این مجاری داخل رادیاتور و پره‌های خیلی باریک آلومینیومی که معمولاً به صورت زیگزاگی مجاری آب رو به هم وصل کردن، گرمای آب رو خوب جذب می‌کنن. بعدش این پره‌های داغ هم وقتی با هوایی که از جلوی ماشین میاد برخورد می‌کنن، کم‌کم خنک می‌شن.

خب، بیا این متن رو یه جوری بازنویسی کنم که مثل حرف زدن دوستا بشه، ساده و خودمونی. البته اگه شعر یا آیه یا چیز مذهبی توش بود، دست نمی‌زنمش.

چون آب رادیاتور زودتر از بقیه جاها سرد می‌شه، مهندسا معمولاً یا از فن برقی استفاده می‌کنن یا از پروانه‌هایی که به موتور وصله، تا هوای بیشتری به سمت رادیاتور بدمند. این کار باعث می‌شه هوای گرم سریع‌تر از قسمت فنی ماشین خارج بشه و آب خنک دوباره برگرده توی مدار خنک‌کننده موتور. به این ترتیب، دمای موتور همیشه توی یه حد نرمال و استاندارد می‌مونه و خطرهایی مثل داغ شدن زیاد رینگ‌ها، خراب شدن پیستون، خراب شدن یاتاقان‌ها و به‌طور کلی آسیب جدی به موتور و قفل کردنش، کاملاً از بین می‌ره.

از اونجایی که مایع خنک‌کننده داغ شده معمولاً فشار زیادی داره، برای تنظیم این فشار از درهای سوپاپ‌دار توی رادیاتورها استفاده می‌کنن. اینطوری اگه فشار بخار توی سیستم زیاد شد، خطر خراب شدن رادیاتور از بین می‌ره و بخارهای اضافه به راحتی می‌تونن از توی سیستم خنک‌کننده بیرون برن.

استفاده از مخازن هواگیری در کنار پیچ هواگیری در رادیاتور ماشین

خب، برای اینکه موتور هوا نکنه و مایع خنک‌کننده داخلش حباب نزنه – که این قضیه خیلی روی خنک‌کاری ماشین تأثیر بد میذاره – معمولاً غیر از پیچ مخصوص هواگیری، یه مخزن هواگیری هم کنار رادیاتور میذارن تا هوای توی سیستم بتونه راحت دربیاد. تو ماشین‌هایی مثل پژو ۴۰۵ و پژو پارس، این مخزن هواگیری به‌صورت یه تیکه به فلز رادیاتور چسبیده و باهاش یکپارچه‌ست. ولی تو خودروهای دیگه مثل ۲۰۶، پراید، تیبا و اینا، این مخزن رو جداگانه یه گوشه از موتور سوار می‌کنن.

انواع رادیاتور ماشین

رادیاتور ماشین‌ها معمولاً از جنس مس یا آلومینیوم ساخته می‌شه. تو این بین، لوله‌ها و پره‌ها می‌تونن یا موازی (هم‌راستا) باشن یا عمود بر هم. بیشتر ماشین‌هایی که تو بازار ایران هست، از رادیاتورهایی استفاده می‌کنن که لوله‌ها و پره‌هاشون هم‌راستا هستند؛ این هم‌راستایی می‌تونه به صورت عمودی یا افقی باشه.

تو رادیاتورهای افقی، آب به صورت افقی حرکت می‌کنه و پره‌هایی که به شکل زیگزاگ این لوله‌ها رو به هم وصل کردن، هم جهت افقی دارن. تو این مدل رادیاتورها، مخزن ورودی و خروجی آب در سمت چپ و راست رادیاتور قرار می‌گیرن.

اما تو رادیاتورهای عمودی، مخزن ورودی و خروجی آب بالا و پایین نصب می‌شن و مسیر حرکت آب هم از بالا به پایینه. ماشین‌هایی مثل پراید و تیبا از این نوع رادیاتور استفاده می‌کنن، ولی پژو ۴۰۵ رادیاتورش از نوع افقی هست.

ناگفته نماند هر چه تعداد پره‌های خنک‌کننده بین لوله‌های آب بیشتر باشد، قدرت خنک‌کنندگی رادیاتور بیشتر می‌شود اما با این حال این میزان یک حد استاندارد دارد که معمولا حدود 600 عدد در یک متر است.

اگر به دنبال جواب سوال علت کم شدن آب رادیاتور چیست؟ هستید به همین مقاله در اینجا مراجعه کنید.

چه زمانی باید رادیاتور خودرو را چک کنیم؟

همون‌طور که قبلاً هم گفتیم، رادیاتور ماشین یکی از مهم‌ترین قطعات خودروئه که راننده باید مرتب چکش کنه و تستش کنه. اگه یه مشکل کوچیک یا درست کار نکردن توش دیدی، سریعاً باید ببریش تعمیرگاه. حالا بیا چند تا روش برای نگهداری از رادیاتور رو بگم:

اولین و مهم‌ترین نکته‌ای که همیشه باید بهش توجه کنی و چک کنی، سطح آب توی مخزن رادیاتوره. مخصوصاً اگه ماشینت ایرانی باشه، بهتره هفته‌ای یه بار این آب رو چک کنی. کم شدن آب رادیاتور می‌تونه نشون‌دهنده مشکلاتی مثل سوراخ بودن یا پوسیدگی لوله‌های گردش آب، سوراخ شدن خود رادیاتور، خراب شدن واتر پمپ یا واشر واتر پمپ، خرابی واشر سرسیلندر و اینجور چیزا باشه.

سعی کن طبق یه برنامه منظم ماهانه یا سالانه، بسته به نوع ماشینت، آب داخل رادیاتور رو عوض کنی و درست هواگیری کنی. موقع عوض کردن آب، بهتره رسوباتی که ته لوله‌های رادیاتور نشسته رو هم تمیز کنی.

هر سه ماه یه بار، اجزای سیستم رادیاتور ماشینت رو بررسی کن. مثلاً شلنگ‌ها و لوله‌هایی که از بیرون پیداشون هست و می‌تونی بهشون دست بزنی رو نگاه کن. اگه دیدی پوسیدگی، شکستگی یا ترک خوردگی توی لوله‌ها هست، یا شلنگ‌ها یه طرفش باد کرده یا برآمده شده، باید شلنگ‌ها و لوله‌ها رو عوض کنی.

همیشه به درب رادیاتور ماشین هم توجه کن. اگه واشرهای قسمت بسته شدن درب پوسیده یا خراب باشه، آب رادیاتور از مخزن بیرون می‌ریزه و ماشین جوش میاره و کلی مشکل دیگه پیش میاد.

به آمپر آب ماشینت هم همیشه نگاه کن. اگه دمای آب رادیاتور بالا می‌ره و فن ماشین مدام توی دور تند کار می‌کنه، ممکنه ترموستات ماشین خراب شده باشه. باز و بسته شدن ترموستات باعث می‌شه آب به درستی توی سیستم رادیاتور گردش کنه. اگه ترموستات قفل کنه، ماشین جوش میاره و واشر سرسیلندر می‌سوزه.

کلام آخر

همون‌طور که گفتیم، رادیاتور ماشین یه وظیفه خیلی حیاتی برای موتور داره و اگه خراب بشه یا درست کار نکنه، آسیب‌های جدی به پیشرانه می‌زنه. مثلاً واشر سرسیلندر می‌سوزه یا بخش‌های حساسی مثل رینگ و یاتاقان‌ها صدمه می‌بینن که از مهم‌ترین خرابی‌هایی هستن که از کار افتادن رادیاتور به وجود میان.

برای همین همیشه توصیه می‌کنم که از سالم بودن این قطعه مطمئن بشی و حواست باشه که توی سیستم خنک‌کننده ماشین، آب و ضدیخ به نسبت درست مخلوط باشه. ضمناً هر دو سه سال یه بار برو تعمیرگاه رادیاتورسازی و رادیاتور ماشینت رو رسوب‌زدایی کن تا این قطعه حساس عمر بیشتری داشته باشه و همیشه درست کار کنه، تا یه آسیب جبران‌ناپذیر به موتور وارد نشه.