کاتاف ماشین چیست؟ آیا کاتاف زدن ماشین ضرر دارد؟

هر ماشینی بر اساس طراحی و جنس قطعاتش، یه محدودیت مشخصی برای دور موتور داره. یعنی موتور یه حداکثر دور مجاز داره که نباید ازش رد بشه. خودروسازها برای این که ماشین از این محدوده خارج نشه، یه مکانیزم حفاظتی تعریف می‌کنن که توسط کامپیوتر ماشین (ECU) اجرا میشه. به این فرآیند می‌گن “کاتاف ماشین” یا “Cut Off”. حالا اول می‌خوایم ببینیم کاتاف زدن ماشین یعنی چی، بعد هم راجع به ضررهایی که کاتاف کشیدن داره حرف می‌زنیم.

کاتاف ماشین چیست؟

حداکثر دور موتور مجاز در هر خودرو را خودروساز تعریف می‌کند. اگر به درجه‌بندی نمایشگر دور موتور خودرو توجه کنید، متوجه خواهید شد که از جایی به بعد، اعداد با رنگ قرمز مشخص شده‌اند. محدوده قرمز رنگ نمایشگر دور موتور، حداکثر دور موتور خودرو را نشان می‌دهد. برای حفاظت از موتور، کامپیوتر خودرو اجازه افزایش دور موتور به محدوده بالاتر از حداکثر مقدار تعیین‌شده را نمی‌دهد.

برای این منظور، از مکانیزم کنترل انتقال سوخت به محفظه احتراق استفاده می‌شود. در خودروهای کاربراتوری، کنترل میزان انتقال سوخت به محفظه احتراق خودرو با استفاده از سازوکار مکانیکی انجام می‌پذیرد. اما در خودروهای انژکتوری، این فرآیند را ECU کنترل می‌کند. فرض کنید حداکثر دور موتور مجاز در یک خودرو برابر با 6000 RPM است. راننده با فشار دادن پدال گاز، دور موتور را افزایش می‌دهد. به محض رسیدن دور موتور به محدوده 6000 RPM، کامپیوتر خودرو وارد عمل شده و دستور قطع انتقال سوخت به محفظه احتراق را صادر می‌کند.

به این ترتیب، فرآیند جرقه‌زنی قطع می‌شود. در نتیجه موتور برای لحظه‌ای به حالت خاموش درآمده و در نتیجه دور موتور به‌صورت ناگهانی کاهش می‌یابد. بسته به نوع موتور و عملکرد ECU، ممکن است در لحظه مقدار دور موتور تا 500 RPM نیز کاهش یابد. پس از آن مجددا فرآیند پاشش سوخت از سر گرفته می‌شود. اگر راننده همچنان پا را روی پدال گاز نگه دارد، بار دیگر دور موتور افزایش می‌یابد و به مرز محدوده مجاز نزدیک می‌شود. در نتیجه بار دیگر، فرآیند فوق تکرار می‌شود. این چرخه اصطلاحا با نام کاتاف ماشین معروف شده است.

دلیل کاتاف چیست؟

کاتاف یا همون قطع کردن موتور ماشین، یه جور سیستم حفاظتی برای پیشرانهست. وقتی دور موتور از حدی که کارخونه تعیین کرده بیشتر بشه، چون قطعات موتور دیگه تحمل این فشار رو ندارن، کلی از قطعاتش آسیب می‌بینن. حتی ممکنه موتور اونقدر داغ کنه که منفجر بشه. به خاطر همین، وقتی ماشین کاتاف می‌کنه، جلوی یه عالمه دردسر بزرگ برای موتور گرفته میشه و موتور جان سالم به در می‌بره.

صدای کاتاف ماشین

خب، به طور معمول، هرچی دور موتور ماشین بالاتر بره، صداشم بیشتر میشه و بیشتر تو گوش می‌خوره. موقع کاتاف که دیگه دور موتور می‌رسه به آخرین حد مجازش، طبیعیه که صدای موتورم تو بالاترین حد ممکن باشه.

سافت کاتاف و هارد کاتاف چیست؟

کاتاف ماشین دو جور مختلف اتفاق می‌افته. تو بعضی ماشین‌ها، سیستم محافظت از موتور طوری تنظیم شده که دور موتور هیچوقت به حداکثر مجازش نمی‌رسه. برای این کار، وقتی دور موتور به اون حد مجاز نزدیک می‌شه، کامپیوتر ماشین دستور می‌ده که پاشش سوخت تو محفظه احتراق کم بشه. این کار با ضعیف‌تر کردن جرقه موتور، جلوی رسیدن دور موتور به حداکثر رو می‌گیره. به خاطر همین بهش می‌گن کاتاف نرم یا سافت کاتاف.

تو خیلی از ماشین‌های دیگه، مخصوصاً ماشین‌های داخلی، دور موتور می‌تونه به حداکثر مجازش برسه. وقتی این اتفاق می‌افته، یهو فرآیند پاشش سوخت قطع می‌شه. به همین خاطر به این حالت می‌گن هارد کاتاف.

کاتاف رگباری چیست؟

در حالت عادی، فاصله مشخص بین حد بالا و پایین دور موتور برای کاتاف ماشین تعیین می‌شود. مثلا در یک خودرو با رسیدن دور موتور به 6500 RPM تزریق سوخت متوقف شده و بعد از کاهش دور موتور به 6200 RPM بار دیگر فرآیند تزریق سوخت از سر گرفته می‌شود. هرچه فاصله بین حد بالا و پایین دور موتور برای قطع و وصل تزریق سوخت کمتر باشد، کاتاف در فاصله زمانی کوتاه‌تر و به صورت مکرر اتفاق می‌افتد.

در برخی از خودروها با استفاده از ریمپ ایسیو، تغییراتی در فرآیند کاتاف ماشین ایجاد می‌شود. جلوتر درباره جزئیات این اقدام بیشتر توضیح می‌دهیم. اما در اینجا به یکی از اقدامات رایج در زمینه ریمپ ایسیو برای کاتاف زدن ماشین می‌پردازیم. فرض کنید فاصله حد بالا و پایین کاتاف در مثال فوق را از 300 به 200 کاهش دهیم. در این حالت، کاتاف ماشین در فاصله زمانی کوتاه‌تر اتفاق می‌افتد. این فرآیند تحت عنوان کاتاف رگباری یا زنبوری شناخته می‌شود.

محدوده کاتاف ماشین های ایرانی

باشه، این متن رو به صورت دوستانه و روان برات بازنویسی می‌کنم:

همون‌جوری که گفتیم، هر ماشینی یه دور موتور حداکثر داره که توی اون نقطه، کاتاف اتفاق می‌افته. توی جدول پایین، می‌تونی محدوده کاتاف ماشین‌های ایرانی رو ببینی.

یه نکته کلی که باید بدونین اینه که معمولاً دور کاتاف (همون جایی که موتور دیگه نمیذاره بیشتر دور بخوره) تو موتورهای بنزینی توربوشارژ نسبت به موتورهای تنفس طبیعی پایین‌تره. دلیلش اینه که موتورهای توربو معمولاً گرمای بیشتری نسبت به موتورهای تنفس طبیعی تحمل می‌کنن. به خاطر همین، برای اینکه موتور توربو بهتر محافظت بشه، دور کاتافش رو معمولاً روی ۵۵۰۰ دور در دقیقه تنظیم می‌کنن.

آیا کاتاف برای ماشین ضرر دارد؟

درباره عوارض کاتاف زدن ماشین، حرف و حدیث‌های ضد و نقیض زیادی هست. اگه توی فضای مجازی، مخصوصاً اینستاگرام، پست‌هایی که درباره کاتاف ماشین منتشر شده رو نگاه کنی، با یه عالمه نظر مختلف روبه‌رو میشی.

اختلاف اصلی سر ریمپ ایسیو و تغییر محدوده کاتاف ماشینه. مثلاً با ریمپ کردن ایسیو، می‌تونن محدوده کاتاف رو از ۶۰۰۰ دور در دقیقه ببرن به ۷۰۰۰ دور. معمولاً کسایی که عاشق رانندگی پرسرعت و هیجان‌انگیزن، این کار رو انجام می‌دن.

متخصصای تیونینگ ماشین می‌گن اگه ریمپ ایسیو برای بالا بردن محدوده کاتاف، زیر نظر آدمای حرفه‌ای و دقیق انجام بشه، هیچ مشکلی برای ماشین پیش نمیاد. ولی این حرف فقط وقتی درسته که قطعات موتور ماشین هم متناسب با افزایش حداکثر دور موتور تقویت بشن. وگرنه با تغییرات نرم‌افزاری کامپیوتر ماشین به تنهایی نمی‌شه جلوی آسیب دیدن موتور رو گرفت.

یه نکته خیلی مهم اینه که وقتی دور موتور به محدوده کاتاف می‌رسه، موتور حسابی داغ می‌کنه. مخصوصاً اگه مرتب و پشت سر هم کاتاف کنی، گرمایی که تولید می‌شه باعث می‌شه هم روغن‌کاری قطعات به مشکل بخوره و هم سیستم خنک‌کننده نتونه درست موتور رو خنک کنه. در نتیجه، فرسودگی موتور خیلی بیشتر می‌شه و کلی از قطعاتش مثل پیستون، میل‌لنگ، سوپاپ‌ها و بقیه چیزا در خطر آسیب جدی قرار می‌گیرن.

دلیل کاتاف نخوردن ماشین

چرا ماشین کاتاف نمیخوره؟ با انجام ریمپ ایسیو می‌توان محدوده دور موتور کاتاف ماشین را تغییر داد. بنابراین اگر ماشین کاتاف نمی‌زند، باید بررسی کنید آیا ایسیو آن ریمپ شده است یا خیر. همچنین گاهی اوقات، خودروساز سازوکار حفاظت از موتور را به‌گونه‌ای طراحی می‌کند که کاتاف اتفاق نمی‌افتد. در بعضی از ماشین‌های خارجی اتومات، حتی اگر پای خود را برای طولانی مدت روی پدال گاز فشار دهید، ایسیو گیربکس اجازه تعویض دنده و افزایش سرعت به منظور نزدیک شدن دور موتور به محدوده کاتاف را نمی‌دهد.

آیا امکان حذف کاتاف ماشین وجود دارد؟

خب، یه کار غیرمنطقی که بعضیا میکنن، اینه که کاتاف ماشین رو حذف میکنن. برای این کار معمولاً دو تا راه دارن. راه اول اینه که دو تا پیچ رو روی قسمتی که سوپاپ‌های ورود هوا قرار دارن میبندن، که باعث میشه سوپاپ‌ها درست بسته نشن و هوا بره تو سیلندر و احتراق ادامه پیدا کنه، هرچند با قدرت کمتر. راه دوم هم اینه که دریچه تزریق سوخت رو تغییر میدن، طوری که حتی وقتی دور موتور به حداکثر مجاز رسید، بازم تزریق سوخت قطع نشه. هر دوی این کارا خیلی خطرناکن و میتونن مشکلات جدی برای موتور ایجاد کنن.

دلیل کاتاف زدن زود هنگام ماشین

بعضی وقت‌ها پیش میاد که ماشین تو دور موتور پایین‌تر از حد معمول، کاتاف می‌کنه. این مشکل معمولاً به خاطر خراب شدن یکی از این دو سنسوره:

– سنسور کیلومتر ماشین
– سنسور دور موتور ماشین

اگه سنسور کیلومتر خراب بشه، معمولاً کیلومترشمار ماشین درست کار نمی‌کنه. پس فهمیدن خرابی این قطعه کار راحتیه. وقتی سنسور دور موتور هم خراب بشه، معمولاً چراغ چک ماشین روشن می‌شه. با دیاگ زدن ماشین می‌تونید بفهمید که سنسور دور موتور خراب شده یا نه. البته باید بگم که با عوض کردن این قطعه، مشکل حل می‌شه.

کلام پایانی

چیزایی که باید راجع به کاتاف ماشین بدونید رو اینجا بررسی کردیم. کاتاف زدن تو حالت معمولی یه اتفاق خوبه و جلوی آسیب دیدن موتور رو می‌گیره. ولی یادتون نره که اگه مرتب تکرارش کنید، توی درازمدت موتور رو تحت فشار میذاره. حتی اگه با ریمپ ایسیو، محدوده کاتاف زدن رو عوض کنید، بازم بدونین که کاتاف خودرو توی طولانی مدت قطعاً برای موتور خطرناکه. نظر و تجربه‌هاتون راجع به کاتاف رو با ما به اشتراک بذارید.