علت خشکی دهان در شب و خواب چیست؟ چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود

خشکی دهان در شب یا خواب نشانه‌ای از کاهش بزاق، کم‌آبی، بیماری یا داروهاست. علت‌ها و راهکارهای رفع خشکی دهان را کامل بررسی کنید.

علت خشکی دهان چیست؟

خشکی دهان یا زروستومیا یکی از مشکلات شایع در میان افراد است که معمولاً به دلیل کاهش تولید بزاق توسط غدد بزاقی ایجاد می‌شود. این وضعیت می‌تواند به عوامل مختلفی بستگی داشته باشد؛ از جمله کم‌آبی بدن، مصرف دارو، ابتلا به بیماری‌های مزمن، یا حتی استرس و اضطراب. در این مطلب به بررسی علت خشکی دهان در شب و خواب و دلایل پزشکی این مشکل می‌پردازیم.

خشکی دهان در شب و زمان خواب

یکی از شکایات رایج، خشک شدن دهان در هنگام خواب یا پس از بیدار شدن است. در این حالت، میزان ترشح بزاق کاهش می‌یابد و فرد با احساس تلخی، چسبندگی یا سوزش در دهان مواجه می‌شود. عوامل زیر می‌توانند در خشکی دهان در شب مؤثر باشند:

• تنفس از راه دهان به جای بینی در هنگام خواب
• کمبود مصرف آب در طول روز و قبل از خواب
• استفاده از دهان‌شویه‌های حاوی الکل
• خروپف یا انسداد مجاری تنفسی
• ابتلا به آپنه انسدادی خواب، به‌ویژه در افراد چاق
• مصرف داروهای ضداحتقان، ضدافسردگی یا ضد اضطراب پیش از خواب

برای کاهش این مشکل، توصیه می‌شود محیط اتاق را مرطوب نگه دارید، میزان مصرف آب را افزایش دهید و عوامل تنفسی خود را بررسی کنید.

دلایل اصلی خشکی دهان

به طور کلی، خشکی دهان می‌تواند ناشی از عوامل پزشکی، عصبی یا رفتاری باشد. در ادامه مهم‌ترین دلایل آن را مرور می‌کنیم:

افزایش سن

با افزایش سن، ترشح بزاق طبیعی کاهش یافته و غدد بزاقی عملکرد کامل خود را از دست می‌دهند؛ در نتیجه افراد مسن بیشتر دچار خشکی دهان می‌شوند.

بیماری‌ها و مشکلات پزشکی

برخی بیماری‌ها با تأثیر بر عملکرد غدد بزاقی یا اختلالات متابولیکی باعث کاهش بزاق و خشکی دهان می‌شوند. این بیماری‌ها شامل موارد زیر هستند:

• دیابت: کم‌آبی بدن و مصرف داروهای دیابتی تولید بزاق را کاهش می‌دهد.
• سندروم شوگرن: در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی به غدد بزاقی حمله کرده و باعث التهاب و کاهش ترشح بزاق می‌شود.
• آلزایمر: آسیب‌های عصبی و کم‌نوشیدن آب باعث خشکی دهان در بیماران می‌شود.
• فیبروز سیستیک: غلیظ شدن مخاط بدن، از جمله بزاق دهان، منجر به خشکی می‌شود.
• استرس و اضطراب: ترشح هورمون کورتیزول در موقعیت‌های استرس‌زا باعث کاهش فعالیت غدد بزاقی و خشکی دهان می‌شود.

عوارض داروها

صدها داروی مختلف می‌توانند تولید بزاق را کاهش دهند؛ از جمله داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب، آنتی‌هیستامین، داروهای ادرارآور، و داروهای مربوط به فشار خون یا شیمی‌درمانی. در صورت مشاهده خشکی دهان پس از مصرف دارو، مشورت با پزشک ضروری است.

مصرف خوراکی‌های خاص

برخی خوراکی‌ها باعث خشکی یا تشدید علائم در دهان می‌شوند؛ مانند غذاهای شور، پرچرب، تند، ترش و نوشیدنی‌های کافئین‌دار یا قندی. برعکس، مواد غذایی مانند خیار، هویج و سبزیجات تازه به افزایش بزاق کمک می‌کنند. نوشیدن آب کافی و مصرف میوه‌های آبدار مثل هندوانه و مرکبات نیز مفید است.

آسیب عصبی و پرتو درمانی

آسیب به عصب‌های ناحیه سر و گردن یا انجام پرتودرمانی در این نواحی می‌تواند عملکرد غدد بزاقی را مختل کرده و باعث کاهش ترشح بزاق شود.

مصرف مواد مخدر و الکل

مصرف طولانی‌مدت مواد مخدر، الکل یا متامفتامین تأثیر مستقیم بر خشکی دهان دارد. این عادت‌ها علاوه بر خشکی شدید باعث پوسیدگی دندان و تخریب بافت دهان می‌شوند.

کمبود ویتامین‌ها و خشکی دهان

کمبود ویتامین A، ویتامین‌های گروه B، آهن، روی و پروتئین باعث اختلال در سلامت دهان و کاهش ترشح بزاق می‌شود. مکمل‌سازی و رژیم غذایی مناسب به رفع این مشکل کمک می‌کند.

ارتباط خشکی دهان با بیماری‌های بدن

علاوه بر مشکلات دهانی، خشکی دهان می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های عمومی بدن باشد. این مشکلات شامل موارد زیر هستند:

• مشکلات کبدی: اختلال عملکرد کبد باعث تغییرات متابولیکی و خشکی دهان می‌شود.
• صفراوی‌ها: تلخی دهان و خشکی ممکن است ناشی از اختلال در ترشح صفرا باشد.
• عفونت معده: تغییر در عملکرد گوارش به علت باکتری هلیکوباکتر پیلوری باعث کاهش ترشح بزاق می‌شود.
• تیروئید: کاهش فعالیت غده تیروئید منجر به کاهش بزاق دهان می‌گردد.
• دیابت، استرس، یبوست و سنگ کلیه: هر یک به نحوی در کم‌آبی بدن و کاهش بزاق نقش دارند.
• بیماری‌های خودایمنی: مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید که غدد بزاقی را درگیر می‌کنند.
• سرماخوردگی و تپش قلب: تنفس دهانی در سرماخوردگی یا مصرف داروهای مرتبط با قلب می‌تواند خشکی دهان ایجاد کند.

چرا خشکی دهان باید جدی گرفته شود؟

خشکی مداوم دهان در شب یا روز می‌تواند عوارضی مانند پوسیدگی دندان، بوی بد دهان، مشکلات بلع، تغییر در چشایی و افزایش احتمال عفونت دهانی ایجاد کند. در صورت تداوم این مشکل، حتماً باید علت دقیق آن با آزمایش و معاینه مشخص شود.

سوالات متداول درباره خشکی دهان

آیا خشکی دهان در خواب خطرناک است؟
در کوتاه‌مدت فقط باعث ناراحتی است، اما در بلندمدت می‌تواند منجر به پوسیدگی و عفونت دهانی شود.

کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان می‌شود؟
ویتامین A، ویتامین‌های گروه B، آهن و روی بیشترین تأثیر را بر کاهش بزاق دارند.

آیا خشکی دهان نشانه کرونا است؟
در برخی مبتلایان به کووید-۱۹ دیده شده است، اما علامت قطعی نیست و باید همراه سایر نشانه‌ها بررسی شود.

بهترین درمان خشکی دهان چیست؟
درمان بستگی به علت دارد؛ معمولاً نوشیدن آب کافی، پرهیز از الکل، تنظیم داروهای مصرفی و مراجعه به پزشک توصیه می‌شود.